لَيَقُولُنَّ اللَّهُ » » * . « 1 » و نيز روايت ديگرى در تفسير قمى ، به طور مسند از « ابن مسكان » ، از ابىعبداللَّه عليه السلام دربارهء اين آيه شريفه : « وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ » ، تا آن‌جا كه مىفرمايد : بلى ، نقل شده است كه مىگويد از حضرت عليه السلام پرسيدم : آيا اين به طريق معاينه و ديدن بود ؟ حضرت در پاسخ فرمود : نَعَمْ ، فَثَبَتَتِ المَعرفة ، و نَسُوا المَوقَفَ ، و سَيَذْكُرَونَّهُ ، وَلَو لا ذلِكَ ، لم يَدْرِأحدٌ مَن خالقُهُ و رازِقُهُ ، فَمِنْهُم مَنْ أقَرَّ بِلسانِه و لَمْ يُؤمِنْ بِقَلْبِهِ ، فَقال‌َاللَّه : « فَما كانُوا لِيُؤْمِنُوا بِما كَذَّبُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ » . « 2 » و باز روايت ديگرى است كه در تفسير عياشى از زراره نقل شده كه مىگويد از اباجعفر عليه السلام دربارهء اين آيهء سؤال كردم كه مىفرمايد : « وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ » . حضرت در جواب فرمود : أخْرَجَ اللَّه مِنْ ظَهْرِ آدَمَ ذُرّيَّتَهُ إلى يَوْم الْقِيامة ، فَخَرَجُوا كَالذَّرِّ فَعَرَّفَهَمْ نَفْسَهُ ، و لَو لا ذلِكَ ما عَرَفَ أَحدٌ رَبَّهُ و ذلِكَ قُولُه : « وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ » * . « 3 »

--> ( 1 ) . آن ، با ديدن خداوند بود ، پس خداوند آن ديدن را از ياد ايشان برد ولى آن اقرار و اعتراف را در ضمير ايشان ثابت نگاه داشت و اگر چنين نبود هيچ‌كس آفريدگار و روزى دهندهء خود را نمىشناخت و اين همان سخن خداوند است كه مىفرمايد : اگر از ايشان بپرسى چه كسى آنان را آفريده است همانا خواهند گفت : خداوند ( 2 ) . بله ، پس آن شناخت بر جاى ماند اما ديدار فراموش گشت و به زودى آن را به ياد خواهند آورد ، و اگر چنين نباشد هيچ كس نخواهد دانست چه كسى آفريدگار و روزى دهندهء اوست ، پس برخى از ايشان به زبان ، اعتراف كردند ولى دلشان باور نياورده است . پس خداوند فرمود : چون از پيش ، ( رسولان ما را ) تكذيب كرده بودند به آنان ايمان نياوردند ( 3 ) . خداوند از پشت آدم ذريهء او را بيرون آورد تا روز قيامت ، پس مانند مورچگان بيرون آمدند ، و خود را به آنان شناسانيد ، و اگر چنين‌نبود هيچ كس پروردگارش را نمىشناخت ، و اين همان سخن خداوند است كه مىفرمايد : اگر از ايشان بپرسى آفريدگارشان كيست ؟ همانا خواهند گفت : خداوند